Het is 5 mei 2024, mooi weer, Marian maakt een boswandeling. Plotseling ziet ze een gemiste oproep van haar ex.” Vreemd. Ze belt terug. “Er is iets heel ergs gebeurd. Sandra (30) en Marcel (44) zijn dood”, zei hij. “Politie is nu naar je huis onderweg.” Let op: dit verhaal gaat over femicide.

“Ik kan niet beschrijven wat ik toen voelde. Ik wilde dit niet horen, kon dit moment niet terugspoelen. Jan, mijn partner, zag aan mij dat er iets aan de hand was. Ik weet zelf niets meer. Voor ik het wist, zat mijn hele tafel vol mensen, waaronder mijn zoon Steven en mijn ex, die mij aankeken. Ik wist niet hoe te reageren en vroeg: “Wie wil er wat drinken?” Ik voelde me verdoofd.”

EEN AFSCHEID ONDER ZWARE OMSTANDIGHEDEN

“Het enige wat we te horen kregen”, vertelt Marian, “was dat Sandra en Marcel dood waren aangetroffen in hun bed en dat beide lichamen werden onderzocht. Pas toen ik hoorde dat het huis van mijn dochter een plaats delict was geworden, voelde ik een reactie bij mijzelf. Twee dagen later, moe en uitgeput, werden we gebeld: ‘Als je je dochter nog wilt zien, kan dat alleen nu.’ Als gezin hebben we afscheid genomen, samen met mijn ex en Steven. Ik heb haar op dat moment beloofd dat ik alles in het werk zal stellen om haar zoontje Sam te helpen.” Hoewel Sandra en Marcel een echtpaar waren en tegelijk overleden, vonden hun uitvaarten apart plaats. Marian: “Daar heb ik niet over getwijfeld, ook al wist ik toen nog lang niet alles.” Mensen vroegen: “Kan ik iets voor je doen?” Bij de uitvaart zei ik: “Ja, door nu naar mijn verhaal over mijn dochter te luisteren.”

“Ik wil dat Sam weet hoe liefdevol zijn moeder was.”

Dat is uiteindelijk belangrijker, dan ze op dat moment kon bevatten. Bijna twee weken later kregen we de uitslag van het onderzoek. Sandra is met 100% zekerheid gewurgd door Marcel, en hij heeft zichzelf van het leven beroofd. Voor mij is dit moord. Officieel mag je het zo niet noemen, omdat er geen strafzitting was. Hoe het zo ver heeft kunnen komen, hoe Sandra ‘gevangen zat in een levensgevaarlijke liefdesrelatie’, zoals Marian dat zelf heel treffend omschrijft, werd haar pas achteraf echt duidelijk. “Laat ik vooropstellen dat ik het eerst moeilijk vond om hierover naar buiten te treden, omdat er veel privéinformatie gedeeld wordt die mijn dochter juist angstvallig voor zichzelf heeft gehouden. Toch is de noodzaak groot om hiermee anderen op tijd te kunnen waarschuwen.”

EEN VROLIJK MEISJE MET HORECADROMEN

Sandra was als kind een vrolijk en creatief meisje. Ze danste graag en ging naar de paarden op de manege. “Een keerpunt voor haar was wel het moment dat ze naar de brugklas ging en werd gepest, het leek alsof ze vanaf dat moment een harnas droeg en nog sterker haar eigen wil volgde. Relaties waren er al jong, vaak met oudere mannen. Achteraf zie ik hoe kwetsbaar ze was, hoe graag ze gezien wilde worden.” Ze heeft verschillende opleidingen geprobeerd, maar het werkte voor haar niet. Ze had al op haar zeventiende een horecadroom en ging werken in een discotheek. “Haar kamer was een bende, maar ze ging een uur eerder naar haar werk om de koelkast schoon te maken. Ze voelde zich daar zo thuis, ze hoorde erbij. Tot de discotheek afbrandde, ze was er kapot van. Ze kreeg daarna een nieuwe relatie en toen deze na acht jaar in 2019 ten einde kwam, hielpen we haar verhuizen naar een appartement in Groningen. Eindelijk dacht Marian: nu, op haar 25e, kan ze haar eigen keuzes maken en haar leven zelf vormgeven. Op stap met vriendinnen, op zoek naar wat ze wil.”

LOVE BOMBING EN CONTROLE

Marian schrikt daarom als Sandra in die periode zegt: “Ik heb iemand ontmoet. Ik ben verliefd. Hij is groot en sterk” Niet wetende dat Marcel, toen 38 jaar, diezelfde avond bij haar langskwam en nooit meer is weggegaan.” Ter informatie: Na Sandra’s dood kreeg Marian de telefoon van Sandra en kreeg ze met terugwerkende kracht inzicht in deze relatie. Hierin komt duidelijk naar voren wat intieme terreur inhoudt en hoe een pleger te werk gaat. Hij zette haar op een voetstuk.

“ Sandra zat gevangen in een levensgevaarlijke liefdesrelatie.”

“Twee maanden later ontmoetten we hem; ik had er geen goed gevoel bij. En toen kwam er vlak daarna al een huwelijksaanzoek en vertelde ze: “Mam, je wordt oma.” Ik zag dit totaal niet aankomen. Een kind paste niet in haar horecadroom, dat verkondigde Sandra al jaren. Maar achteraf zag ik hoe volledig hij haar in zijn greep had. Love bombing heet dat: controle, emotionele afhankelijkheid. Snel trouwen, familie buitensluiten, overladen met cadeaus en complimenten zodat je als slachtoffer steeds meer grenzen overgaat. Het contact met ons werd steeds minder.”

WERELDGELUK EN HAAR DOORZETTINGSVERMOGEN

Toen Sam werd geboren, ging de andere oma – Marcels moeder – oppassen. Ze woonden al snel om de hoek bij haar in een dorp in Drenthe. “We werden overal buiten gehouden.” Toch maakte Sandra haar droom waar: na jaren als bedrijfsleider in de horeca kocht ze in 2022 restaurant Wereldgeluk. Bij de verbouwing kwamen verborgen gebreken aan het licht, waardoor het restaurant 1,5 jaar dicht moest. In die periode groeide ze dichter naar haar broer en vader. “Daar ben ik dankbaar voor.” Ondanks een grote schuld gaf ze niet op: haar creativiteit bloeide, de gasten kwamen terug en het ging weer de goede kant op.

SIGNALEN VAN EEN GEVAARLIJKE RELATIE

Ondertussen werd haar relatie steeds zorgelijker. In augustus 2023 bedreigde Marcel haar. Sandra deed aangifte, maar trok die later weer in. Toch pakte de politie hem op; hij zat uiteindelijk vier maanden vast. “Toen besefte ik pas hoe gevaarlijk hun relatie was. Voor zijn vrijlating vroeg ik: ‘Durf je wel naar huis?’ Maar Sandra zei: ‘Mam, er is niets mis met onze relatie. Hij heeft hulp nodig, niet ik.’ Dat ze mij niet in vertrouwen durfde te nemen vind ik tot op de dag van vandaag enorm verdrietig. Uit angst voor zijn agressie en schaamte liet ze iedereen denken dat wij geen goede band hadden. Daardoor werden we nergens bij betrokken, terwijl anderen wisten hoe gevaarlijk de situatie was. Dit is voor ons het moeilijkste om te accepteren. Ik zag haar daarna nauwelijks, en ook Sam niet meer, in de vijf maanden voor de uitvaart.”

VAN ROUW NAAR MISSIE

“Dat het zo gruwelijk mis zou gaan, had ik niet kunnen voorzien, al waren er signalen. Van de term femicide had ik nog nooit gehoord, maar dat is wel wat er is gebeurd. Twee weken na haar dood plaatste ik een bericht op LinkedIn dat meer dan een miljoen keer werd bekeken. Toen wist ik: hier moet ik iets mee.”

Je hebt altijd een keuze: wat doe ik met mijn verdriet? Ik kies ervoor om mijn rouw om te zetten in kracht.”

“Jarenlang werkte ik als docent communicatie in het onderwijs. Nu zet ik mijn kennis in om vrouwen te helpen uit levensgevaarlijke relaties en om femicide op de kaart te zetten. Ik weiger slachtoffer te worden van Marcel. Je hebt altijd een keuze: wat doe ik met wat mij is overkomen? Ik zet mijn rouw om in kracht.” “Ik noem bewust zijn voornaam, omdat mij vaak wordt gevraagd of hij een buitenlander was. Dat is een misverstand: femicide is geen probleem van alleen buitenlanders of grote steden. Mijn dochter werd vermoord in een klein Drents dorp door een man die in Nederland is geboren en getogen.”

SPEERPUNTEN

Belangrijk is dat schaamte verdwijnt. Slachtoffers, plegers en omstanders moeten het geweld zichtbaar maken en mensen in vertrouwen nemen, hoe moeilijk ook. Ook mannen en jongens moeten hierbij betrokken worden. Femicide is geen vrouwenprobleem; er is een cultuurverandering nodig. “Ik ontwikkelde het lesprogramma ‘Love Bombing’ en geef lezingen door het hele land. Ook was ik op radio, tv en verscheen mijn verhaal in verschillende kranten. Hoe meer bekendheid rond dit thema, hoe beter.”

STRIJDEN VOOR SAM

“Waar ik me vooral voor inzet, is mijn kleinzoon. Ik vecht voor zijn onbezorgde jeugd. Hij heeft al zoveel meegemaakt. Hij woont nu bij oud-buren en heeft veel contact met zijn andere oma. Maar zij kennen Sandra vooral uit een periode dat het niet goed met haar ging.” “Ik wil dat Sam weet hoe liefdevol zijn moeder was. Op haar telefoon zie ik selfies en video’s waarin te horen en te zien is hoeveel ze van hem hield. Natuurlijk heeft mijn dochter ook dingen gedaan die niet fraai waren, dat weet ik.”

Maar ik heb moeite met het beeld dat de familie van Marcel van haar schetst. Volgens hen zou haar droom – het restaurant – de oorzaak zijn van wat er misging, terwijl dat al van jongs af aan haar droom was. Daar had ze een plek gecreëerd waar ze zichzelf kon zijn.” Intussen loopt er een bodemprocedure over de voogdij. Marian hoopt dat Sam in een neutraal pleeggezin kan opgroeien; dat gezin staat al twee jaar klaar. Op 12 januari besloot de rechtbank dat de voogdij weggaat bij Jeugdbescherming Noord. De nieuw aan te wijzen voogd kan straks beslissen over zijn woonsituatie. “Zelf zou ik graag de voogdij krijgen, maar die beslissing ligt bij de Raad voor de Kinderbescherming en de rechtbank. Op 7 mei volgt de uitspraak – precies twee jaar nadat ik Sandra voor het laatst zag, in het mortuarium. De cirkel zou dan rond zijn.”

FEMICIDE IS HET DODEN VAN EEN VROUW OMDAT ZIJ VROUW IS. IN NEDERLAND WORDT DE TERM VAAK GEBRUIKT VOOR MOORD OP VROUWEN DOOR EEN (EX-)PARTNER. EEN PAAR FEITEN ROND FEMICIDE IN NEDERLAND:

• In Nederland worden jaarlijks ongeveer 40 tot 45 vrouwen slachtoffer van moord of doodslag. Dat komt neer op 1 vrouw per 8 dagen.

• Meer dan de helft van de vermoorde vrouwen wordt gedood door een (ex-)partner.

• In het merendeel van de gevallen is de verdachte een man.

• Femicide volgt vaak op een geschiedenis van huiselijk geweld

• Het risico kan toenemen wanneer een vrouw een relatie wil beëindigen.

Bronnen: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS); kennisinstituut Atria – kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.

ZE LOOPT MET ME MEE

“Ik draag soms schoenen van Sandra. Ik heb het gevoel dat ze dan met me meeloopt. Zo wandelde ik laatst in het bos, in de sneeuw. Een roodborstje trok mijn aandacht. Ik volgde het en kwam bij een bankje waar op de rugleuning in de sneeuw stond geschreven: Sandra. Een teken van boven. Kippenvel. Waar haar leven eindigde, is mijn missie begonnen.”